Àjẹjù Ṣúgà ò dára fún Ènìyàn

Ajeju Suga

Ṣé mo sọ níjọ́sí pé ìfẹ́ àfẹ́jù tí ń bẹ láàrin ọmọ ènìyàn àti ṣúgà bímọ. Bẹ́ẹ̀ ni o. Kódà ọmọ tí wọ́n bí ju ẹyọ kan ṣoṣo lo. Àwọn ọmọ náà ni Ààrùn, Àìsàn, Àìlera àti Àárẹ̀.

Àwọn ọmọ wọ̀nyí a máa farahàn ní ìgbésí-ayé ẹ̀dá ní oríṣìíríṣìí ọ̀nà àrà, wọn a sì máa da ọmọ-ènìyàn l’áàmú. Díẹ̀ nínú àwọn ọ̀nà àrà náà nìwọ̀nyí;

Ẹ̀jẹ̀ Ríru, Ìfúnpá Gíga, Ìtọ̀ Ṣúgà, Wárápá, Àìsàn Ọkàn, Ọpọlọ Wíwú, Ojú Fífọ́, Ìdákọ́lẹ, Àpọ̀jù Ọ̀rá-Ẹ̀jẹ̀, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Abí ẹ kò rí i pé àjẹjù ṣúgà kò dára fún ọmọ ènìyàn rárá bí? Ó yẹ ká yẹra fún un nígbà gbogbo, kí ó má baà ṣe àkóbá fún wa.

Toò, ẹ jẹ́ ká fi man báhun lónìí nítorí pé “ṣókí l’ọbẹ̀ oge”. Èmi ni Alákọ̀wé yín ọ̀wọ́n. Ó tún dìgbà kan ná.

Advertisements

Ènìyàn àti Ṣúgà

Sibi Suga Yoruba
Yoòbá ò purọ́ nígbà tó wípé “a kìí fi oyin sẹ́nu ká tutọ́”. Ìjìnlẹ̀ ọ̀rọ̀ ni, ó sì nítumọ̀ púpọ̀. Àmọ́ bó ti nítumọ̀ ìjìnlẹ̀ náà ló ni ti eréfèé.

Àdídùn tí ń bẹ nínú oyin dára púpọ̀, ó sì kún nkan tí ara ẹni ń fẹ́. Ẹlẹ́dàá ló ṣe ètò oyin ṣíṣe, tí Ó sì fi fún kòkòrò abìyẹ́ nì láti máa ṣe.

Ní inú oje òdòdó ni kòkòrò oyin ti ń yọ àdídùn ṣe oyin. Nígbà tí mo wà ní kékeré, èmi àti ẹ̀gbọ́n ọ̀n mi àti àwọn ọ̀rẹ́ wa máa ń fẹ́nu fa oje òdòdó mun. A máa dùn lọ́pọ̀lọpọ̀. Ṣé áńgẹ́lì ọmọdé ni kò jẹ́ ka pàdé èyí tó máa pa wá lára. Nígbà míràn gan-an ńṣe la máa kúkú sọ odidi òdòdó sẹ́nu kàló, tí a ó rún un lẹ́nu wọ̀mù-wọ̀mù, tí a ó sì gbé e mìn gbùn-ún, tí nkankan ò sì ní ṣe wá.

Ododo Yoruba
Bó ti wà láti ìpilẹ̀ṣẹ̀ ayé nìyẹn. Àwọn nkan tí Ẹlẹ́dàá ṣe, àwá ọmọ ènìyan pẹ̀lú, Ó ti fi ìbáṣepọ̀ sáàrin wa pé kí a jẹ́ aláànfàní arawa, kí a sì máa ṣe arawa lóore. Ìyẹn láàrin àwa ọmọ ènìyàn àti ẹranko gbogbo – ẹranko si ewéko, eweko sí ènìyàn, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Ṣùgbọ́n àwa ọmọ ènìyàn a kìí yé kọjá àyè wa. A ní ìrọwọ́-rọsẹ̀ tó ti wà láti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àgbáyé yìí ò tẹ́ wa lọ́rùn o. A ní dandan àfi ká ṣe tí inú wa. A ní iṣẹ́ Ẹlẹ́dàá ò dára tó, àfi ká tún un ṣe ní ìlànà tiwa. Àpẹrẹ ìwà yìí kan rèé;

Ẹ̀dá ọmọ ènìyàn kọ̀ ó ní oyin ò dùn tó o. Ó tún wípe rárá, ìrèké náà kù díẹ̀ káàtó. A ní àfí ká ṣe ìwádìí nkan tó fa adùn inú àwọn nkan wọ̀nyí, kí a lè ṣe wọ́n ní ìlànà tiwa.

Ọmọ ènìyàn bá fún omi inú ìrèké, ó gbé e raná ti omi náa fi gbẹ, tí ó fi ku kiní kan funfun báláhú. Kiní ọ̀hún jọ iyọ̀, àmọ́ dídùn rẹ̀ yàtọ̀ sí ti iyọ̀, ó jọ ti oyin àti ìrèké. Ẹ̀dá ọmọ ènìyàn ní “Kò tán bí!? A ti rí ìdí abájọ, ojú ti ẹ̀yin ọmọ kòkòrò!”.

Kokoro Oyin Cocacola Yoruba

Ọmọ ènìyàn wo kiní ọ̀hún títí ó ní “Ṣúgà la ó máa pè ọ́”

Ṣúgà amáyé dùn
Ìwọ ni gan-an ajẹmáleètu
Àdídù inú oyin abara funfun
Àní ìwọ gan-an lọ dùn jù
Ìwọ ni ìrèké gbóríyìn fún
Àwọ̀ àlà rẹ ń wọ̀ mí lójú

Kofi Yoruba Suga

Láti ìgbà yìí ni ọmọ èèyàn ti bẹ̀rẹ̀ sí ń tọ́ kiní funfun ọ̀hún sí gbogbo nkan jíjẹ àti mímu. Wọn a máa tọ́ ṣúgà sí omi. Wọn a máa tọ́ ọ sí ẹ̀kọ mímu. Kódà àwọn kan a máa lá a ní gbẹrẹfu.

Àwọn àgbàlagbà Yorùbá ti parí ọ̀rọ̀ tipẹ́-tipẹ́. Wọ́n ní “Àṣejù ni bábá àṣetẹ́”. Ọ̀rọ̀ àgbà rèé, kì báà pẹ́, a máa padà ṣẹ nígbẹ̀yìn ni. Nígbà tó yá, ifẹ́ àfẹ́jù tí ń bẹ láàrin ọmọ ènìyàn àti ṣúgà bá bímọ. Ìfẹ́ ọ̀hún ni àṣejù. Ọmọ náà ni àṣetẹ́.

Kí wá ló ṣẹlẹ̀? N ó fi tó o yín létí láìpẹ́. Ẹ padà wá gbọ́ àbọ̀ ọ̀rọ̀.

Ẹ ṣeun, mò ń bọ̀ ná.

Kẹ̀kẹ́ amárale koko

Ṣebí àwọn ọmọdé ni wọ́n ń gun kẹ̀kẹ́? Àgbà tí ń gun kẹ̀kẹ́, àfi tí enítọ̀hún bá jẹ́ ẹlẹ́mu. [Ẹ tiẹ̀ gbọ́ ná, báwo gan-an ni àwọn ẹlẹ́mu ṣe ń gbé adúrú ẹmu yẹn káàkiri lórí kẹ̀kẹ́, tí akèrègbè ò bọ́ fọ́. Ọ̀rọ̀ ọjọ́ mìíràn nìyẹn.]. Àti pé, ojú ẹni tí ìyà ń jẹ ni wọ́n máa ń ṣábàá fi wo ẹni tí ń gun kẹ̀kẹ́ ní ilẹ̀ Yorùbá. Bí ẹni pé enítọ̀hún kò ní owó làti ra ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́. Nítorí ìdí èyí, kẹ̀kẹ́ gígùn kò wọ́pọ̀ ní ilẹ̀ Yoòbá.

Ní abúlé, àti ìgbèríko, a lè rí àwọn àgbà tí wọ́n ń gun kẹ̀kẹ́ lọ s'óko tí ọ̀nà bá jìn. Àmọ́ ní'lùú ńlá bí Ìbàdàn, ewú ńlá ń bẹ lójú títì fún oníkẹ̀kẹ́. Yàtọ̀ fún ìwàkuwà, kò sí ìlànà àtì ètò kankan fún awákẹ̀kẹ́ lójú ọ̀nà.

Ní'lẹ̀ yí kọ́! Kẹ̀kẹ́ jẹ́ nkan pàtàkì gidi fún wọn níbí. Kódà, ètò ìrìnsẹ̀ tí ìjọba pèsè fún ará ìlú – kẹ̀kẹ́ ń bẹ níbẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ òṣìṣẹ́ ni wọ́n gbójú lé kẹ̀kẹ́ wọn gẹ́gẹ́ bí ọ̀ná tí wọ́n fi ń dé ibiṣẹ́ wọn lójoojúmọ́. Tọmọdé tàgbà sì ní. Àwọn ọ̀dọ́langba náà gbé kẹ̀kẹ́ wọn sí ipò pàtàkì. Àti ọ̀gá ibiṣẹ́, àti ìránṣẹ́ kẹ̀kẹ́ ni ọ̀pọ̀ wọn ń gùn káàkiri bíótilẹ̀jẹ́pé wọ́n ní ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ ní'lé.

Idí abájọ ni pé ètò tó péye wà fún awakẹ̀kẹ́ lójú títì. Níbìkọ̀ọ̀kan, nṣe ni wọ́n fa ààlà s'ójú ọ̀nà, tí wọ́n ya ọ̀nà kẹ̀kẹ́ s'ọ́tọ̀, tí wọ́n kùn ún ní ọ̀dà tirẹ̀ fún àkíyèsí àwọn awakọ̀ pé ọ̀nà awakẹ̀kẹ́ rèé o. Èyí dín ewu kù púpọ̀ fún ẹni tí ń gun kẹ̀kẹ́ lójú títì. Bẹ́ẹ̀náàni ọ̀pọ̀ ènìà ló ka kẹ̀kẹ́ gígùn kún eré-ìdárayá òòjọ́. Ó dára púpọ̀ fún ara ẹni, ó sì fúnni ní àlékún ìlera tó yànjú. Ẹni tí ń wa kẹ̀kẹ́ lójoojúmọ́ tó tún sanra ṣọ̀wọ́n. Ajẹ́pé enítọ̀hún a yẹra fún àwọn àìsàn tó rọ̀mọ́ sísanra bíi ẹ̀jẹ̀-ríru àti ọ̀rá-ẹ̀jẹ̀.

Kẹ̀kẹ́ dára púpọ̀. Ó dùn ún gùn, a sì máa mú ara ẹni le kokooko bí ọta. Àwọn àwòrán kẹ̀kẹ́ tí mo yà láàrìn ìgbòro ni ìwọ̀nyí. Èyí tó mú mi rẹ́rìn-ín ni àwòrán olóògbé àrẹ́ Líbíà nì tí ń gun kẹ̀kẹ́ ọmọdé tí ẹnìkan fi se araògiri lẹ́ṣọ̀ọ́.

Ọgbà ìfọ̀kànbalẹ̀

 

Àláfíà àti ìfọ̀kànbalẹ̀ ṣe pàtàkìfún ìlera wa. Bíótilẹ̀jẹ́pé iṣẹ́ àti àwọn ojúṣe wa ò kí nṣábàá gbàwá láàyè láti dá àkókò ìsinmi sí lójoojúmọ́. Ṣùgbọ́n lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan ó ṣe kókó kí a gbìyànjú ẹ̀.

Ní tèmi o, mo máa nlọ sínú ọgbà kan nítòsí láti gba ìsinmi. Ọgbà yìí rẹwà púpọ̀ ó sì máa nṣábàá dákẹ́ rọ́rọ́. Ó ní adágún omi kan tí àwọn ẹja onírúirú wà, tí àwọn apẹjagbafẹ́ sì máa nwa jòkó sí etí ẹ̀.

Mo má nlo ọgbọ̀n ìṣẹ́jú sí wákàtí kan níbẹ̀. Àláfíà gbáà ni èyí jẹ́ fún mi. Ó sì tún fún mi ní àsìkò láti ronú jinlẹ̀ dáadáa. Mo sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní ṣókí nínú móhùnmáwòrán tó wà lókè àkọslẹ̀ yìí.